Jan van Weerden
Persberichten rondom de verschijning van Oorlogsvlag.
Een kraai is geen verrader
De oud-verzetsman Jan van Weerden (nu 85) bracht op zaterdag 7 juni een historisch bezoek aan Vroomshoop. Charmant, welbespraakt, ontwapenend en tegelijkertijd gewapend met een feilloos geheugen keerde Van Weerden terug in het dorp, dat hij hielp bevrijden op 5 april 1945.
De kleinzoon van de vuurvreter en oud-verzetsman Marinus de Bruin uit Beerzerveld reed “Wim van Buren” rond in een legerjeep. De op de grafsteen van de in september 1944 geliquideerde Harm Harmannes Nieboer op de oude algemene begraafplaats op het Vredesplein spreken voor zich: “Niemand heeft grotere liefde dan dat hij zijn leven inzet voor zijn vrienden”. Jan van Weerden stond daarbij stil en schaamde zich niet z’n gevoelens te tonen.
Het weerzien met de zusters Gonda en Gretha de Raad in de Bremmer-boerderij aan de Tonnendijk was emotioneel. Beide kwieke boerendochters (89 en 91 jaar) herinnerden zich Jan van Weerden nog zeer goed. “Oh, wat was je onrustig, we waren blij dat je weer weg was”, zei Gonda met een brede glimlach. Toch ook een serieuze ondertoon, want als Wim van Buren zorgde de door de Duitsers nadrukkelijk gezochte geheime agent uit Groningen ongewild voor veel spanning. Hij zat altijd aan het raam van de boerenhoeve over de Tonnendijk uit te kijken en ging nooit over straat.
Wim van Buren sliep op het land of anders in de boerenschuur, die er nu nog staat. Het bezoek aan zijn schuilplaats van weleer maakte veel los bij de schrijver van de bestseller “De oorlogsvlag”. Jan van Weerden greep Gonda en Gretha vast bij hun handen en zei dat zij de echte helden van de oorlog waren. “Mensen als jullie verborgen met gevaar voor eigen leven Joden en onderduikers. Ik moet er niet aan denken als dit ontdekt was. Dan waren er vreselijke dingen gebeurd tot aan executies en concentratiekampen aan toe”, sprak Van Weerden bewogen.
Als je het indrukwekkende boek “De oorlogsvlag” leest, verkrijgbaar bij Bruna van Gerrit Brinkman op het Julianaplein, raak je gegrepen door het indringende verhaal. Was Jan van Weerden, alias Wim van Buren, een avonturier, een niets en niemand ontziende geheim agent, die in koelen bloede voor menige afrekening zorgde? Of waren er mensen nodig, die het vuile werk moesten doen om zo de verraders af te stoppen? Iedereen mag zelf oordelen.
In ieder geval pleit Jan van Weerden bewust voor de heldenmoed van de gewone burgers en zoekt hij de rechtvaardiging van zijn handelen in z’n christelijk geloof. Het is fascinerend hoe dat na al die jaren nog steeds door hem wordt uitgedragen. Op het Stegerenseveld herinnnerde de oud-verzetsman vorige week voor de camera’s aan de executies, die uitgevoerd móesten worden. “Dat was m’n opdracht: af te rekenen met diegenen, die het bloed van verraad aan de handen gekleefd hadden”.
Na de oorlog kreeg Jan van Weerden voor het eerst weer een wapen in handen, deze keer een jachtgeweer om op kraaienjacht te gaan. Toen hij een kraai voor de loop kreeg, weigerde hij te schieten. “Ik zag dat schepsel en bedacht dat dit geen verrader was. Ik legde het geweer weg en hem nooit meer een wapen in de hand gehad”.
Ik moet me sterk vergissen of het boek “De oorlogsvlag” wordt in navolging van “Zwartboek” verfilmd. Dan zou verzet en de bevrijding van Vroomshoop niet misstaan op die rolprent. Jan van Weerden liet in woord en gebaar merken erg gesteld te zijn op de Vroomshopers. Dat gevoel is na al die jaren wederzijds: OZO: Oranje Zal Overwinnen!
In 2009 komt “Keep them Rolling” weer naar Vroomshoop om daar met vele oude legervoertuigen de bevrijding van Vroomshoop te herdenken. Wat zou het mooi zijn dat Jan van Weerden daarbij aanwezig zou kunnen zijn de Nederlandse driekleur wapperend op zijn jeep.
We moeten de verhalen door blijven geven, ook al is het lang geleden.
Hoewel: het sneuvelen van onze jonge plaatsgenoot Tim Hoogland maakte ons op pijnlijke wijze vorig jaar in september duidelijk dat de strijd voor vrede, vrijheid en recht ook nu nog doorgaat. Zoals de Hammer dichter Henk Pool in “Vroomshoop bevrijd” dichtte:
Wiej zint nou vriej, det wil wat zeggen!
Wiej vindt de vriejheid zo gewoon.
Um ’t oonze kinder oet te leggen,
Is veur oons hoast niet te doon.
Um oonze vriejheid te waarderen,
Muw tóch achterumme zeen
Noar onderdrukking en bevrijding!
Of is dat al te lang ‘eleen?
Bron:http://www.vroomshoop.com/scholleproat/
Bron:www.dalen.nu
'We waren blij dat je weer wegging'
VROOMSHOOP - Verzetsman Jan van Weerden (85) even terug in Vroomshoop.
Het was zaterdag een emotioneel weerzien in de oude schuur achter de boerderij van Bremmer aan de Tonnendijk. De beide zusters Gretha en Gonda de Raad, 91 en 89 jaar oud, staan na bijna 65 jaar weer oog in oog met Jan van Weerden, de geheim agent, die destijds met anderen bij hen ondergedoken was.
Van Weerden staat bij zijn schuilplaats van weleer en prijst de inzet van de gewone burgers, die Joden en onderduikers verborgen hielden. "Dankzij jullie hebben we het gered. Wát een risico liepen jullie door ons te verbergen. Als dat ontdekt was waren er vreselijke dingen gebeurd met jullie vader en anderen.
Jullie zijn de echte helden van de oorlog." Gretha en Gonda zijn aangedaan door de oprechte woorden van deze man, die vroeger ook voor onrust zorgde in huize De Raad. Jan van Weerden, alias Wim van Buren, was door zijn vele acties in het gewapende verzet een door de Duitsers veelgezochte verzetsman. Hij was betrokken bij verschillende liquidaties van verraders. "Doordat je zo onrustig was, waren we eigenlijk blij dat je weer wegging", zegt Gonda Bremmer-de Raad glimlachend tegen Jan van Weerden.
De markante verzetsman ontmoet deze zaterdag ook Annie Veldman-Rutgers en direct barst een geanimeerd gesprek los. Van Weerden was tijdens de oorlogsjaren bevriend met haar broer, de verzetsman Johan Rutgers en herinnert zich ook Annie nog goed: "Ja, je was die jonge blonde meid." Het is opvallend hoe de vitale Van Weerden zich vrijwel ieder detail herinnert van zijn verblijf in het kanaaldorp. Hij krijgt een ingelijste fotocollage van de bevrijding van Vroomshoop mee naar Canada als een geschenk van het plaatselijk 4 mei comité. "Dat krijgt absoluut een ereplaatsje", zegt de zichtbaar geroerde oud-verzetsman.
De ontwapende en welbespraakte oud-Groninger (85) vindt het geweldig dat hij weer terugkeert in het Kanaaldorp, waar hij het plaatselijk verzet in de oorlogsjaren en bij de bevrijding hielp. "Wat een overweldigende hartelijkheid en warmte hier in dit dorp. De Vroomshopers liggen me na aan het hart en dat geldt ook voor al die behulpzame mensen in Beerzeveld, De Krim, Stegeren en in andere plaatsen."
Van Weerden werd in een oude legerjeep vanaf de Tonnendijkbrug naar het Vredesplein gereden door Marinus de Bruin uit Beerzerveld, kleinzoon van de bekende en gelijknamige vezetsman. Burgemeester Helmer Koetje heet de verzetsman en schrijver van de bestseller 'De oorlogsvlag' hartelijk welkom. Twenterands eerste burger dankt Van Weerden voor zijn grote aandeel in het verzet en de bevrijding van Vroomshoop.
Jan van Weerden staat bij het monument van vrede, vrijheid en recht stil bij zijn gevallen kameraden uit de Tweede Wereldoorlog en bezoekt het graf van de tijdens de oorlogsjaren gevallen Vroomshoper Harm Nieboer. Van Weerden herhaalt zachtjes de woorden, die op de grafsteen zijn gebeiteld: "Niemand heeft grotere liefde dan dat hij zijn leven inzet voor zijn vrienden."
06-06-2008 Wim van Buren terug in Vroomshoop
VROOMSHOOP - Oud-verzetsman Jan van Weerden (85 jaar) uit Canada alias Wim van Buren komt morgen naar Vroomshoop.
Van Weerden schreef de bestseller "De oorlogsvlag" en was actief als geheim agent in het gewapend verzet in WO II. Hij hielp onder meer de Vroomshoopse verzetsgroep bij de bevrijding van Vroomshoop.
Hans Nieboer, voorzitter 4 mei comite Vroomshoop en zoon van Jan Nieboer, v.m. commandant van het afwerpterrein Stegeren, begeleidt Van Weerden op z'n rondtocht in een jeep door Vroomshoop. Vanaf de Tonnendijkbrug wordt eerst om 12.15 uur het Vredesplein bezocht, waar het monument '40-'45 voor vrede, vrijheid en recht bevindt.
Op het Vredesplein wordt Van Weerden onder meer ontvangen door burgemeester Koetje. Op de ernaast gelegen begraaf-plaats wordt het graf van Harm Harmannes Nieboer bezocht, die in 1944 in Vroomshoop is geliquideerd door de Duitsers.
Daarna gaat de tocht voor een lunch naar de woning van de zussen Gonda en Gretha De Raad aan de Tonnendijk. Daar en op het land erachter was Jan van Weerden als Wim van Buren ondergedoken en hij vond gastvrij onderdak. Ook is daar aanwezig Annie Rutgers, zus van de overleden Johan Rutgers, een oud-verzetsman uit Vroomshoop, met wie Van Weerden samen veel optrok in de oorlogsjaren. De onderduikersplek van weleer wordt weer bezocht.
Daarna naar het voormalige inlichtingenkwartier van Oost- en Noord-Nederland van wijlen dokter Oskam aan de Oranjestraat.
De tour door Vroomshoop wordt morgen afgesloten bij de Puntbrug, waarover op 5 april 1945 de Manitoba Dragoons kwamen om samen met het plaatselijk verzet, met steun van onder meer Jan Van Weerden, Vroomshoop te bevrijden.
Bij de slag om de bruggen en de bevrijding van Vroomshoop was Jan van Weerden nauw betrokken.
Lees daarvoor het relaas in 'De Oorlogsvlag'.
Oud-verzetsman even terug in Drenthe 24-05-2008
ST ALBERT - Oud-verzetsman Jan van Weerden uit Canada (83) is over twee weken in Nederland om op 7 juni voormalige onderduikadressen in Drenthe en Overijssel te bezoeken. Van Weerden wordt gezien als één van de belangrijkste verzetsmensen in Noord-Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Hij bracht landverraders om het leven en hielp Joodse vluchtelingen. In de oorlog verbleef hij, onder zijn schuilnaam Wim van Buren, op verschillende onderduikadressen, ondermeer in Dalen. Van Weerden, zoon van een mulo-docent in de stad Groningen, was 18 jaar toen hij eind 1940 het verzetswerk inrolde. Tot het eind van de oorlog wist hij uit handen van de bezetter te blijven. Tal van anderen die zich bezighielden met gewapend verzet, kwamen om. Van Weerdens eerste actie was niet gepland: hij stal het pistool van een Duitser die in een café de holster aan de kapstok had gehangen. Al snel kwam Van Weerden tot gewelddadiger acties. Toen de grond hem in Groningen te heet onder de voeten werd, verliet hij de stad.
De vluchtroute naar Engeland werd afgesneden. Van Weerden zette zich vervolgens in Zuid-Drenthe en Noord-Overijssel in voor het verzetswerk. Zonder opsmuk verhaalt hij in zijn onlangs verschenen boek over zijn acties, waarvan er opvallend veel slaagden. Het was 'oorlog met oom Adolf, de meest demonische dictator die ooit geleefd had.' Van Weerdens hts-studie kwam stil te liggen; zijn familie ontmoette hij zelden. Drieëneenhalf jaar was hij vluchteling, altijd op stap voor het verzetswerk, voortdurend op zijn hoede voor de Duitsers en hun handlangers. Hij gebruikte tal van schuilnamen en onderduikadressen en sliep vaak in ongezonde schuilplaatsen. Meermalen ontsnapte hij ternauwernood aan de dood. Makkers kwamen om; hij ontkwam steeds weer en verbaasde zich er wel eens over dat hij nog in leven en op vrije voeten was. Daarin ervoer hij Gods bewarende hand.
Jan van Weerden nam zijn kennis over het verzetswerk in 1953 mee naar Canada. Meer dan een halve eeuw na dato stelde hij dus zijn ervaringen alsnog te boek in 'De Oorlogsvlag'. Een hommage aan degenen die hem, met gevaar voor eigen leven, hielpen. 'We leefden in het diepe besef: eerst zullen de Joden vervolgd worden, daarna komen de christenen aan de beurt.' Hij schreef zijn verhaal op basis van zijn verzetsrapport dat hij direct na de oorlog maakte. Van Weerden is een door de Pensioen- en Uitkeringsraad erkend verzetsman en drager van het Verzetsherdenkingskruis. Het is een verhaal over goed en fout, waarin 'grijs' goeddeels ontbreekt. Hij zegt wel dat hij in zijn boek vooral de 'goeden van de oorlog' wil eren en daarom hun verhaal heeft verteld. 'Maar in mijn boek schrijf ik ook over verzetsmensen die aan zwarte handel deden en over een Duits officier die ons geheime informatie over hun stellingen doorspeelde.'
Bron:RTVDrenthe
Canadese Dodge maakt proefrit
maandag 26 mei 10:21
Regio - Verzetsman Jan van Weerden, alias Wim van Buren, maakt op 7 juni een reis langs onderduikadressen en andere markante plekken in Noordoost-Overijssel en Zuidoost-Drenthe. De schrijver van het onlangs verschenen boek ‘Oorlogsvlag’ doet dat in een gerestaureerde Canadese dodge. Afgelopen zaterdag maakte onder leiding van webmaster Bé van der Weide van www.herdenking.nl een aantal genodigden al een proefrit.
De rit, die begon en eindigde in Hoogeveen, vond plaats in het kader van het tienjarig bestaan van de website, opgezet door Coevordenaar en thans in Hoogeveen woonachtige Van der Weide. Tijdens de reis werd een beeld gegeven van alle facetten met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog in de regio Coevorden/Hardenberg, van inval tot bevrijding. Naast aandacht voor het boek van Van Weerden werd tijdens de tour allereerst in Dalen een stop gemaakt.
Bij drukkerij Edoprint werd de digitale versie van het boek ‘Dalen in oorlogstijd 1940-1945’ van Huib Minderhoud gepresenteerd, in aanwezigheid van Jans de Jonge en zijn zoon Henk. Met de presentatie is het startsein gegeven voor verder onderzoek naar Dalen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook was Dalen het dorp waar Jan van Weerden na een aanslag op een Nederlandse SS-er in Hoogeveen een aantal weken heeft ondergedoken.
Daarna werd koers gezet richting Coevorden –waar korte stops werden gemaakt bij onder meer de oude aardappelmeelfabriek en de Bentheimerbrug- , landgoed De Groote Scheere en De Haandrik, waar de boerderij van Hendrik-Jan Haandrikman werd bezocht en waarvan de omgeving aan het einde van de oorlog zwaar is gebombardeerd.
In Hardenberg werd vervolgens boekhandel Heijink in de Voorstraat bezocht. Het legervoertuig kon in de drukke winkelstraat op veel bekijks rekenen. Alle deelnemers aan de rit kregen daar een exemplaar van het boek ‘Oorlogsvlag’ en ook was er een dankwoord van eigenaar Hendrie Heijink aan initiatiefnemer Van der Weide.
Bron:Coevorden HuisaanHuis.
Dokter Oskam theater op z’n plaats
Het bijzonder fascinerend oorlogsboek “De oorlogsvlag” van Jan van Weerden kreeg ik onlangs onder ogen. In 1953 emigreerde deze verzetsman naar Canada en nu komt hij op 86-jarige leeftijd naar buiten met z’n aangrijpende verhaal. Van Weerden was onder verschillende schuilnamen, waarvan Wim van Buren de bekendste was, vanaf het eerste uur actief in het gewapend verzet, sabotage en spionage gedurende de bezettingsjaren 1940-’45. Menige executie werd door hem uitgevoerd, dat vanuit de innerlijke overtuiging dat hij vanuit het geloof deze daden moest plegen.
In het boek “De Oorlogsvlag” zijn de nodige lezenswaardige passages over het droppingsveld in Stegeren en over Vroomshoop geschreven. Ons Kanaaldorp wordt omschreven als “een groot dorp met een actieve verzetskern”. In de woning van dokter Oskam, waar nu het echtpaar Vlaar woont, heeft zich opvallend veel verzetswerk afgespeeld.
Als je het meeslepende verhaal op je laat inwerken, besef je de onwaarschijnlijke heldenmoed van deze sympathieke en zo breed ontwikkelde dorpsarts Oskam. In zijn dokterspraktijk aan de Oranjestraat waren onderduikers en agenten geherbergd en was het hoofdkwartier van de Binnenlandse Strijdkrachten gevestigd, waar alle Duitse divisies, troepenbewegingen en versterkingen in kaart waren gebracht. De ontmoeting met zoon Johan en het hoofdonderwijzersgezin Rutgers aan de Julianastraat naast de gereformeerde kerk en school wordt in beeld gebracht door Jan van Weerden, evenals de emotionele bevrijding van Vroomshoop. Al lezend besef je hoe het verzet opvallend sterke wortels in ons dorp had en ook hoe letterlijk bevrijdend die 5e april 1945 was voor de bevolking van Vroomshoop.
Het spannende boek “De oorlogsvlag” is te verkrijgen bij boekhandel Heijink in Hardenberg, echt aan te bevelen!
Over enkele weken komt Jan van Weerden met vakantie naar Nederland en hij brengt zeker een bezoek aan Stegeren en aan Vroomshoop.
Bron:www.vroomshoop.com
Verzetsheld schrijft vaak zwart-wit
van onze redactie binnenland
Jan van Weerden speelde een grote rol bij het verzet tegen de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog. 63 jaar na de oorlog heeft hij zijn verhaal op papier gezet. Het is een verhaal over goed en fout, waarin 'grijs' goeddeels ontbreekt.
HARDENBERG - ,,Jan van Weerden liet zich voor zijn verzet tegen de nazi's inspireren door zijn geloof. Dat is een boodschap die wel weer eens verteld mag worden in deze tijd'', zegt dominee Beatrice Jongkind. ,,Zijn verhaal laat zien dat geloof ook een bron van kracht kan zijn om je verantwoording te nemen.''
Jongkind had de eindredactie van het onlangs verschenen boek De oorlogsvlag waarin het verhaal van de in 1953 naar Canada geëmigreerde verzetsman Jan van Weerden staat opgetekend. Hij schreef zijn verhaal op basis van zijn verzetsrapport dat hij direct na de oorlog maakte. Van Weerden is een door de Pensioen- en Uitkeringsraad erkend verzetsman en drager van het Verzetsherdenkingskruis.
Jongkind vindt het hoog tijd dat het verhaal van het christelijke verzet weer eens wordt verteld. ,,Christenen waren minstens zo actief in het verzet als mensen uit de linkse hoek. Dit boek bewijst dat mensen juist door hun geloof tijdens de oorlog goed en kwaad van elkaar konden onderscheiden.''
Volgens historicus Jan Kompagnie, hoofd afdeling onderzoek van het Nationaal Archief, heeft elke stroming die actief was in het verzet een aantal iconen en zijn christenen met verhalen over bijvoorbeeld Johannes Post en Frits de Zwerver niet slecht af.
Het boek De oorlogsvlag geeft volgens Kompagnie vooral een mooi tijdsbeeld. ,,Het is erg zwart-wit, grijs komt niet in het boek voor. De nuances die wij nu aanbrengen tussen goed en fout tijdens de oorlog zie ik er niet in terug.''
Hij verwijst naar de wetenschappelijke nuancering die vanaf de oratie van historicus Hans Blom in 1983 zorgde voor meer aandacht voor het grijze gebied: de mensen die niet uitgesproken goed of fout waren. Oorlogshelden werden ontsokkeld, doordat historici ook de negatieve verhalen durfden te vertellen.
Kompagnie denkt dat deze discussie de in Canada woonachtige Van Weerden is ontgaan, maar dat er ook buiten de wetenschap nauwelijks aandacht is voor het 'grijze verleden'.
De inmiddels 83-jarige Van Weerden heeft bij het vertellen van zijn verhaal inderdaad geen rekening gehouden met de Nederlandse goed-foutdiscussie. Hij zegt wel dat hij in zijn boek vooral de 'goeden van de oorlog' wil eren en daarom hun verhaal heeft verteld. ,,Maar in mijn boek schrijf ik ook over verzetsmensen die aan zwarte handel deden en over een Duits officier die ons geheime informatie over hun stellingen doorspeelde.''
Bron:Nederlands Dagblad.
Verzetsboek Vroomshoop-De Krim
HARDENBERG - Hij was niet in levende lijve aanwezig, de schrijver van het nieuwe verzetsboek De Oorlogsvlag, maar via een mobiele telefoon kon hij de presentatie van het eerste exemplaar volgen en aanvullingen geven op wat de sprekers over hem en zijn boek vertelden. Vrijdag werd in een volle zaal van gebouw De Schakel in Hardenberg het boek gepresenteerd van oud-verzetsstrijder Jan van Weerden, alias Wim van Buren, die sinds 1953 in Canada woont. Het boek verhaalt van sabotage, spionage en gewapend verzet in Noordoost-Overijssel, in Zuidoost-Drenthe en in vele andere delen van Nederland. De eerste exemplaren waren bestemd voor Jan Kompagnie van het Nationaal Archief in Den Haag en de dames Klarie Berghuis-Smeenk en Clary Jongkind-Smeenk, die vaak in het boek worden genoemd. Overigens is Van Weerden over ruim een maand wel in Nederland aanwezig. Eind mei zal hij onder meer het droppingsveld Stegeren bezoeken en een lezing geven over zijn boek bij boekhandel Heijink.
Bron:www.sallander.nl
Verzetsheld tot de oorlogsvlag werd gestreken
door onze redacteur Stephan Bol
Ruim zestig jaar bleef het verzetsverhaal van Jan van Weerden onbekend. Hij nam het mee naar Canada waar hij in 1953 naartoe emigreerde, omdat hij zijn draai in bevrijd Nederland niet kon vinden. Zijn voorzichtigheid en godsvertrouwen hielpen hem de oorlogsjaren door, maar weerhielden hem niet mee te werken aan executies en overvallen en de vijand voor te liegen zolang de oorlogsvlag nog boven Nederland wapperde.
ST. ALBERT - ,,Niet te dicht bij het raam, Jan. Ze kunnen wel schieten als ze je zien'', waarschuwde de moeder van Jan van Weerden toen ze op zondagochtend 12 mei 1940 bij het raam keken naar de voorbijtrekkende Duitse troepen door de stad Groningen. ,,Ja, dat zou best kunnen'', zei Van Weerden, ,,misschien denken ze wel dat we 'franc-tireurs' zijn, met vijandige bedoelingen.''
Voor de bewoners van Groningen had de open strijd tegen de Duitsers nog geen dag geduurd. Al op 10 mei werd de stad overgedragen in handen van de nieuwe bezetter. Van Weerden zag op het dak van zijn ouderlijk huis aan de Friesestraatweg de machtswisseling plaatsvinden. ,,We stonden eigenlijk te kijken of er vliegtuigen overkwamen. Toen zag ik opeens dat de Nederlandse vlag naar beneden ging en een rode vlag werd gehesen. Ik zei tegen mijn broer: 'Gar, dat is de bezettingsvlag, ze zijn hier'.''
Jan van Weerden was verzetsstrijder van het eerste uur. In vierenhalf jaar tijd deed hij aan zeker 72 operaties van de ondergrondse mee. Na de oorlog werd hij erkend als verzetsstrijder. In 1953 emigreerde hij naar Canada en nam zijn verhaal met zich mee. Waar verzetshelden als Johannes Post en Frits (Slomp) de Zwerver op een voetstuk werden geplaatst bij het christelijke volksdeel, bleven de verzetsdaden van Van Weerden alleen bij directbetrokkenen bekend. Tot LaVyne Osbak, een Canadese journaliste, hem overhaalde om aan de hand van zijn oorspronkelijke verzetsrapport zijn verhaal te vertellen. Samen zetten ze het op papier en afgelopen 19 april verscheen zijn boek in Nederland onder de titel De oorlogsvlag.
Zolang die vlag boven Nederland wapperde, verzette Van Weerden zich tegen de Duitse bezetter. ,,Ik zat er al vroeg in'', zegt hij, ,,ik zag al heel vroeg wat er fout was aan de nazi's.'' Dat was volgens hem te danken aan zijn gereformeerde opvoeding. ,,Verhalen over de Watergeuzen en de tachtigjarige oorlog slokte ik allemaal op. En op de jongelingsvereniging kregen we inleidingen over het nazisme en het communisme. Ik was zeventien, maar wist drommels goed wie Hitler was en waarop hij zijn ideologie baseerde. Het stond dwars op de Bijbel. Dus toen de moffen kwamen, was het voor mij duidelijk; zij hadden hier niets te maken.''
In september 1940 vroeg zijn klasgenoot Simon Smit van de hbs of hij wilde helpen met ,,een geheime groep die in actie komt tegen de Duitsers''. Fred Kramer was een van de leiders van het prille Groninger verzet. Hij gaf Van Weerden zijn eerste opdrachten. Het begon met het verspreiden van Vrij Nederland, maar al snel leerde hij mensen te volgen, te infiltreren en executeren.
Door verraad moest Van Weerden de stad Groningen ontvluchten. Hij dook onder en nam de schuilnaam Wim van Buren aan, de naam waaronder hij bekend zou worden in het verzet. Het was vooral aan zijn voorzichtige instelling te danken dat hij de hele oorlog door uit handen van de Duitsers wist te blijven. Steeds weer wisselde hij van uiterlijk en naam. Na grote overvallen of executies van landverraders hield hij zich vaak lange tijd schuil. Na zijn vlucht uit Groningen was het eigenlijk zijn bedoeling de oversteek naar Engeland te maken. Hij kwam tot Scheveningen, maar toen hij daar bijna verraden werd, zette hij dit plan steeds verder uit zijn hoofd. Van Weerden keerde terug naar Overijssel naar De Krim waar hij tijdens zijn vlucht goede contacten had gelegd. Hij overtuigde daar een groep Joden in een werkkamp van het gevaar dat hun wachtte in concentratiekampen over de grens. Hij hielp twaalf Joden te ontsnappen en onder te duiken bij voornamelijk gereformeerde boeren. Langzaamaan vormde zich een gereformeerde verzetsgroep waarin Van Weerden een belangrijke positie innam. Naast de plaatselijke bevolking sloten zich verschillende onderduikers uit Groningen bij de groep aan.
Stoppen?
Toen zijn ouders er bij een bezoek in Overijssel achter kwamen dat hij tijdens een jaar onderduiken niet stilgezeten had, maanden zij hem nóg voorzichtiger te zijn. ,,Jan, zou het niet beter zijn om jouw verzet op te geven en de rest van de oorlog veilig door te brengen op de een of ander boerderij?'', vroeg zijn vader. Hij keek zijn vader aan en zei rustig: ,,Nee, vader, ik moet hiermee doorgaan tot Nederland weer vrij is. Pas dan heb ik mijn plicht gedaan - wanneer de Duitse oorlogsvlag niet meer op het Groningse stadhuis wappert.''
Waar vader Van Weerden hem probeerde af te remmen, was zijn moeder op een bepaalde manier een voedingsbodem voor zijn verzet. Vooral haar analyse 'vandaag zijn het de joden, morgen de christenen' dreef hem tot actie. ,,Ik hoop alleen dat je met je daden op het rechte pad blijft, zodat je zonder schuld voor God kunt verschijnen'', waarschuwde ze hem. Samen met zijn gereformeerde verzetskameraden moest hij uit dit dilemma zien te komen. Zeker waar het executies van landverraders betrof. ,,We voerden het doodvonnis alleen uit om onschuldige mensen te beschermen en deden het altijd met z'n tweeën.''
Toch voelden ze zich vaak slecht na een executie, zeker omdat ze beseften dat ze zo iemand ,,de eeuwigheid in gejaagd hadden''. Maar terugkijkend heeft hij ,,geen moment spijt van welke verzetsdaad dan ook. Het was oorlog''. ,,Ik had een eenpersoonsoorlog met oom Adolf, de meest demonische dictator die ooit had geleefd. Ik en mijn vrienden, wij vochten voor de vrije bodem waarop wij waren geboren. Wij dienden God en niemand anders.''
Heiligen
De twee mannen die hem bij het verzet introduceerden, waren uit heel ander hout gesneden dan Van Weerden zelf. Smit liep al vrij snel over naar de NSB. Kramer werd in Groningen gearresteerd en ter dood veroordeeld. De ondergrondse wist hem te bevrijden. Hij kwam uiteindelijk ook in De Krim terecht. Daar zetten ze hun eigen verzetsgroep op. Vanaf 1943 pleegden ze hun eigen kraken bij distributiekantoren van bonkaarten en persoonsbewijzen. Kramer verwijderde zich steeds meer van de vaste groep. ,,Op een gegeven moment kwamen mijn vrienden naar me toe en zeiden: 'je moet eens bij Kramer gaan kijken.' Toen ik op de boerderij kwam, waar hij was ondergedoken, wist ik niet wat ik zag. Zijn hele kamer hing vol met dure schilderijen, er stond voor duizenden euro's aan boeken en hij had een vleugelpiano staan, die in die tijd minstens honderdduizend gulden waard was.'' De bonkaarten die de Knokploeg (KP) bemachtigde, waren miljoenen guldens waard. Kramer was gezwicht voor de zwarte handel. ,,Dat gebeurde ook in het verzet'', zegt Van Weerden. ,,Een op de twintig KP'ers was een dief. We waren echt niet allemaal heiligen.''
Hoewel Van Weerden zich zelf ver hield van zwarte handel en na een bankoverval zelfs honderdduizend gulden als 'terechte beloning' afsloeg, benadrukt hij steeds weer dat hij zichzelf geen held vindt en ook fouten maakte. Zo trokken twee studenten in Arnhem zich vlak voor een overval terug uit angst, waardoor Van Weerden alleen naar het distributiekantoor moest. ,,Toen werd ik kwaad. We waren allemaal onzeker en bang. Ik ook. Maar al die onderduikers, de Joden moesten toch te eten hebben? De Duitsers mochten niet winnen. Toen ben ik maar alleen gegaan.'' Naar eigen zeggen betrof het hier misschien wel de eerste overval op een distributiecentrum in Nederland. De ambtenaren werden compleet verrast door de eenzame overvaller en het ging wonderbaarlijk goed, maar achteraf gezien was het zeker voor de voorzichtige Van Weerden tamelijk roekeloos.
Ondanks het gevaar dat overal op de loer lag, peinsde Van Weerden er niet over zijn verzet op te geven. ,,We deden wat we moesten doen.'' Over de vele Nederlanders die in de oorlog liever eieren voor hun geld kozen, wil hij geen oordeel vellen. ,,Dat anderen niets deden, is hun eigen verantwoordelijkheid.''
,,Er was maar een klein gedeelte dat standvastig was'', zegt Van Weerden. Hij heeft zijn boek vooral geschreven om ,,de vele dappere gezinnen'' te gedenken die hem en zijn makkers belangeloos ondersteunden. Met name de families Smeenk en Zomer hadden hun deur wijd openstaan voor de verzetsgroep. ,,Wij waren de jongens die met de pistolen op zak liepen en de zogenaamde helden waren. Maar het was de burger die ons onderdak verschafte, die onze was deed en ons te eten gaf in moeilijke tijden. Dat is altijd onderschat door ons.'' Zeker twintig, met name gereformeerde boerengezinnen, boden hem in die jaren een veilige schuilplaats. Van Weerden beschrijft in detail hun bezorgdheid en de lekkernijen die ze ondanks alles steeds weer op tafel wisten te zetten.
Absteigen!
Als de dag van gisteren herinnert Van Weerden zich ook nog de momenten waarop het kantje boord was. Zo hoorde hij onderweg naar treinstation Gramsbergen ineens een scherpe stem achter zich: 'Halt! Absteigen!' Duitse soldaten gewapend met machinepistolen omringden zijn fiets. Van Weerden voelde zijn pistool in zijn zak branden, maar wist zich uiterlijk rustig te houden. ,,Ik zei steeds maar weer: 'Heer, help mij'. Ik wist dat ik weg was als ze me zouden fouilleren en dat was routine. Maar hij bekeek mijn papieren en zei: 'weitergehen'. Achteraf zegt hij dat hij dankzij het geloof de noodzakelijke kalmte wist te bewaren.
Toen hij later in de oorlog op station Maastricht per abuis het Wehrmachtsperron op liep, werd Van Weerdens geduld helemaal op de proef gesteld. Een verzetsvriendin, Clarie, opperde dat het goed voor hen zou zijn er eens tussenuit te gaan voor een weekendje Maastricht. Zonder voor verzetswerk actief te zijn, liep hij, gewapend en al, in handen van de vijand. Een Duitser hield hem aan en nam hem mee naar zijn officier. ,,Ik voelde me echt een stommerik, hoe kon ik dat doen? Het was ook helemaal niet nodig dat ik daar kwam en toch werd ik opgepakt. Toen bad ik: Heer, ik ben ook niet volmaakt, ik maak ook fouten. Wilt U mij hieruit redden.'' De officier op het station ondervroeg hem, maar maakte nog geen aanstalten om hem gevangen te zetten. Toen hij vervolgens in slaap viel, wilde Van Weerden hem in eerste instantie een kogel door zijn hoofd jagen. ,,Toen hoorde ik een stille stem van God die zei 'rustig aan, joh'. Dus bleef Van Weerden als een David in de spelonk met Saul zitten tot de Duitser na twee uur wakker werd en vroeg: ,,Ben je er nog? Ga dan maar.''
Gods hand
Van Weerden kroop uiteindelijk door het oog van de naald en overleefde de oorlog. Johannes Post die met zijn KP vanuit het nabijgelegen Nieuwlande opereerde, moest zijn activiteiten uiteindelijk met de dood bekopen. Van Weerden heeft ondanks verzoeken van Post nooit met diens KP samengewerkt. ,,Die mensen stonden voor niets. Er stonden daar soms zomaar zeventig fietsen rond de boerderij en er liepen allemaal kinderen met van die zwarte koppies rond. Prachtig werk, maar ze moesten wel voorzichtiger zijn, vond ik.'' Hij wil daarmee niet zeggen dat hij het door zijn voorzichtigheid overleefd heeft. Nu zijn verhaal bekend wordt in zijn kerkelijke gemeente in Canada, zeggen mensen daar ook tegen hem: ,,Jan, God had zijn handen op jouw leven.''
Naarmate het einde van de oorlog naderde, raakte Van Weerden ook steeds meer betrokken bij spionageactiviteiten. Via oom Kees, schuilnaam van de commandant van de marechaussee van Coevorden, Deij, kreeg hij informatie door van Nederlandse arbeiders in Duitsland. Aan hem de taak om de locatie van deze veelal wapenfabrieken door te geven naar Engeland, zodat ze gebombardeerd konden worden. Van Weerden wist met succes de locatie van fabrieken in Maagdenburg, waar onderdelen voor de ontwikkeling van een Duits atoomwapen geproduceerd werden, door te geven. Via het spionagenetwerk kreeg Van Weerden ook al tijdens de oorlog detailverslagen van de verschrikkingen in de concentratiekampen Auschwitz en Birkenau.
Tegen het einde van de oorlog raakte Van Weerden nauw betrokken bij wapendroppings van de geallieerden voor het Nederlands verzet. De Duitsers gingen deze droppings steeds vaker gebruiken om verzetsgroepen op te rollen. Bij een inval op een boerderij waar Van Weerden verbleef, wist deze zich door glashard te liegen als enige uit de handen van de SD te praten. Liegen mocht, zegt Van Weerden, want was de leugen van Rachab, in Jericho, niet ook beloond door God?
Toen de langverwachte bevrijding van het oosten van Nederland kwam, wilde Van Weerden zo snel mogelijk naar zijn ouders. Van verzetsvrienden kreeg hij een verborgen motor en als bevrijd man reed hij naar Groningen. Daar werd nog gestreden. Door een explosie liep hij daar uiteindelijk nog zijn grootste verwonding tijdens de oorlog op. Vanuit zijn ziekenhuisbed keek Van Weerden uit het raam uit op de Martinikerk. ,,Ik keek weer door het raam en wat ik daar zag, deed mijn hart sneller kloppen. Aan een lange mast, in de verte, boven het stadhuis, ging langzaam, stukje bij beetje, de Nederlandse vlag omhoog. Hoe prachtig was het om nu het Nederlandse rood-wit-blauw weer te zien wapperen over een bevrijde stad in een bijna bevrijd land.''
Naar aanleiding van Jan van Weerden, De oorlogsvlag, uitgeverij Heijink, Hardenberg 2008
-----------------------
Na de oorlog
,,Na de oorlog was ik een niemendal'', zegt Jan van Weerden. De angst die tijdens de oorlog al leefde bij het verzet, werd bewaarheid: iedereen wilde met de eer strijken, waardoor erkenning voor de echte verzetsstrijders uitbleef. Van Weerden kreeg wel zijn verzetspensioen, maar vooral in de eerste jaren na de oorlog werd er nauwelijks rekening gehouden met de geestelijke beschadiging die verzetsmensen tijdens de oorlog hadden opgelopen. ,,Na de bevrijding kwamen wij als verzetsgroep in een vacuüm terecht. We hadden zoveel meegemaakt, maar niemand had belangstelling voor ons. Iedereen was ziek van de oorlog, en wilde er het liefst niets meer over horen.''
Terwijl heel Nederland direct aan de opbouw wilde beginnen, met de handen uit de mouwen, kwamen verzetsmensen als Van Weerden zwaar uitgeput uit de oorlog. ,,Je was vierenhalf jaar in de weer en op de vlucht. Ieder moment kon de vijand toeslaan. Met ons laatste beetje energie sleepten we ons naar het einde van de oorlog. Toen de bevrijding kwam, waren we zo slap als een vaatdoek.'' Volgens Van Weerden waren vele verzetsmensen zwaar overspannen. Hij rekent zichzelf hier ook toe. Na vierenhalf jaar vol overvallen en executies moest hij weer terug naar de schoolbanken van de hbs. In Nederland kon hij geen fatsoenlijk baantje krijgen. ,,Daarvoor was ik niet in het verzet gegaan.'' Hij besloot in 1953 naar Canada te vertrekken. Daar kwam hij uiteindelijk goed terecht en kreeg hij een baan in de farmacie. Inmiddels is hij gepensioneerd en voorganger en ziekenhuiskapelaan in een pinkstergemeente. Van Weerden is 83 jaar.
